Vrijheid is een werkwoord

week 18 - 2017

Op 4 en 5 mei staan we stil bij het einde van de Tweede Wereldoorlog, nu 72 jaar geleden. Vandaag gedenken we de vele slachtoffers die zijn gevallen. Morgen vieren we de terug gewonnen vrijheid.

Steeds minder mensen hebben de afschuwelijke oorlogsjaren tussen 1940 en 1945 zelf nog meegemaakt. Een periode van grote ontberingen en maatschappelijke ontwrichting. Van  systematische  onderdrukking en geweld.

Schaarste aan voedsel, gedwongen arbeidsinzet, vluchten voor het schrikbewind door de Duitse bezetter,  onderduiken. Het opzij schuiven van de democratische rechtstaat en talloze slachtoffers als gevolg van oorlogshandelingen, vervolging , deportaties en honger.

Gefusilleerde verzetsmensen, vervolgde en vermoorde joodse medeburgers, onschuldige mensen die het slachtoffer werden van  represailles, ook Brielle is het allemaal niet bespaard gebleven. Op één zwarte dag,  4 maart 1943, vielen er in onze stad zelfs 20 slachtoffers,  de meeste daarvan kinderen, als gevolg van de afgezwaaide bom die terecht kwam op de Vakschool voor Meisjes en de Ambachtsschool.

De namen van de omgekomen Joodse slachtoffers zijn vereeuwigd op de Stolpersteine voor de huizen waar ze gewoond hebben. De namen van de verzetsstrijders en andere slachtoffers zijn vastgelegd op oorlogsmonumenten en straatnaamborden.

Met de 2 minuten stilte gedenken we al deze slachtoffers.

Ons land  kent nu al 72 jaar vrede en vrijheid. Een ongekend lange periode, zeker in het perspectief van de Europese geschiedenis waarin oorlog en verwoesting schering en inslag waren. 

De meeste Nederlanders van nu kennen de verschrikkingen van de Tweede Wereldoorlog gelukkig alleen uit overlevering door (groot)ouders en familie, door speelfilms en romans, door documentaires  of  historische boeken. Of zoals in Brielle, van het prachtige Bevrijdingsfestival dat zich deze dagen weer in onze stad afspeelt. We willen er graag alles over willen weten, lezen en aanschouwen. We beleven plezier aan de mock battle die a.s. zaterdag op het Scharloo wordt uitgevoerd. 

Het Bevrijdingsfestival  is een goede manier om onze herinneringen aan de Tweede Wereldoorlog levend te houden. Ook voor de generaties van na de oorlog en voor de jeugdige generaties die in de 21ste eeuw zijn geboren. De weinige mensen die de oorlog  nog zelf aan den lijve hebben meegemaakt, zullen zich vooral de minder mooie kanten van de oorlog herinneren. Zij zullen zich vooral de terreur, de onderdrukking en die slachtoffers weer voor de geest halen.

Het is van groot belang dat we op 4 en 5 mei beseffen hoe uitzonderlijk vrede en veiligheid zijn. Hoe gelukkig we moeten zijn met bijna driekwart eeuw lang in een open en democratische samenleving te leven.  Politieke discussies en meningsverschillen beslechten we aan vergadertafels. Besluiten dwingen we niet af met wapens. Vrijheid van mening, vrijheid van drukpers, vrijheid van vereniging en vrijheid van godsdienst vinden wij volstrekt normaal. En ook dat we in dit land ons zelf mogen zijn en mogen verschillen.

Laten we ons op 4 en 5 mei ook realiseren dat deze situatie helemaal niet zo vanzelfsprekend is. Op diverse plekken in de wereld heerst er nu oorlog. Daar worden steden en dorpen verwoest, economieën ontwricht en families in verdriet gehuld. Daar worden politieke tegenstanders opgesloten en vermoord. Zoals dat tussen 1940 en 1945 ook in ons land gebeurde.

“Vrijheid is een werkwoord”, heb ik al eens gezegd. Ook in Nederland, en zeker ook in Brielle. We moeten ons blijven realiseren dat vrijheid, vrede en veiligheid niet vanzelf komen, maar permanent onderhoud en inspanning vergen. Het kan ook zo weer omslaan.

Het is belangrijk onze open, democratische en vrije samenleving in stand te houden. Met inzet en waar nodig met verzet.  Zeker als we zien dat overal in de wereld weer  nationalistische sentimenten opduiken en  geroepen wordt  grenzen te sluiten en muren op te trekken. We zien toenemende intolerantie jegens minderheden of politieke tegenstanders. We zien media en journalisten weer belemmerd worden. En politieke leiders die pronken met nieuwe kernwapens of aanspraak maken op delen van buurlanden. Of wel  erg makkelijk afstand nemen van internationale samenwerking.

De verworvenheden die wij in 72 jaar van vrede, vrijheid en veiligheid hebben opgebouwd, en waaraan we zwaar gehecht zijn geraakt, verdienen het om te worden verdedigd. Dat is een opgave en verantwoordelijkheid van ons allemaal. En die ons allemaal verbindt. Alleen door samen te werken en vertrouwen in elkaar te hebben, krijgen we dat voor elkaar. In dat besef zullen wij dit niet alleen dit jaar, maar ook volgende jaren op  4 en 5 mei stilstaan bij het leed van de Tweede Wereldoorlog en feestvieren om de vrijheid die daarna kwam.