1-aprilmonument Bastion IX

Op 1 april 1572 vielen de Watergeuzen op bastion IX via de Noordpoort de stad Brielle binnen. Deze historische locatie verdient meer aandacht en wordt daarom opnieuw ingericht.

De locatie moet een levendige ontmoetingsplek worden voor bewoners en bezoekers. Een plek waar de historie op een verrassende manier beleefbaar wordt.

Het ontwerp

In het ontwerp zijn de Noordpoort en de stadsmuren op een abstracte wijze in hout gereconstrueerd. De afmeting van de poort is een zo waarheidsgetrouw mogelijke aanname, op basis van archiefonderzoek, bouwhistorisch onderzoek en archeologisch onderzoek. Het maaiveld is in het ontwerp verdiept naar het niveau van 1572, zodat de nog aanwezige fundatie in zicht komt. De “geuzenlijn” is een gemarkeerde route waarlangs de geuzen in 1572 de stad naderden. En door halve treden in het bestaand talud te maken ontstaat er een tribune, die gebruikt kan worden voor theater of als plek om te verblijven. Ook wordt de Dijkstraat heringericht

Om te beleven wat er op deze locatie in 1572 is gebeurd, wordt er door bureau Kinkorn in samenspraak met RO&AD Architecten gewerkt aan een ontwerp. Het idee is om informatie over de geschiedenis te delen via geluid, licht en reliëf op de houten balkenstructuur. Verder is het idee om de kazemat op bastion IX te gebruiken om diverse personages de geschiedenis te laten vertellen. De ontwerpen zijn op 11 november 2020 gepresenteerd in de commissie BZM en op 24 november 2020 in de gemeenteraad behandeld.

Bekijk hier de presentatie van RO&AD en Kinkorn terug

Het proces

In de zomer van 2018 zijn ideeën voor bastion IX via een creatieve sessie opgehaald bij de klankbordgroep, omwonenden, ondernemers, bestuurders en vrijwilligersorganisaties. Iedereen kon zich aanmelden voor de klankbordgroep via de oproepen in de krant, facebook en de gemeentelijke website. Uit de sessies kwamen de volgende hoofdideeën:

  • poort die toegang bood tot de binnenstad nabouwen 
  • maaiveld verdiepen, zodat de nog aanwezige fundatie in het zicht komt
  • maken van halve treden in bestaand talud (tribune), zodat het gebruikt kan worden voor theater, vertelfestival etc.
  • het verbeelden van het rammen van de poort 

Op de hoofdideeën is op onze Facebook-pagina aan de hand van sfeerbeelden een reactie gevraagd. Vervolgens is RO&AD Architecten in april 2019 met de opdracht gestart. Door te spreken met omwonenden, verenigingen, leden van de klankbordgroep en historische deskundigen hebben zij vervolgens verschillende ideeën ontwikkeld. Deze ideeën zijn in november 2019 teruggekoppeld aan de selectiecommissie, klankbordgroep en omwonenden. De feedback hierop is verwerkt in één hoofdidee, dat in januari 2020 en in aangepaste vorm in juni 2020 aan de betrokkenen is voorgelegd. Vervolgens is het ontwerp in diezelfde maand in de Brielse Tafel pop-up store tentoongesteld. Hier was er de mogelijkheid om suggesties, ideeën en vragen achter te laten in de ideeënbox. De vragen zijn door Ad Kil beantwoord in de onderstaande video, die in augustus 2020 is laten zien tijdens de informatieavond in ’t Dijckhuis.

Vraag en antwoord - ontwerp 1 aprilmonument
 

Waar is het ontwerp van de poort op gebaseerd?

Op 1 april 1572 vielen de Watergeuzen op bastion IX via de Noordpoort de stad Brielle binnen. Het plan om op bastion IX de Noordpoort op abstracte wijze met hout te reconstrueren is gebaseerd op een nauwkeurige analyse van de historie en de locatie. Er is gekozen voor een houten poort omdat het niet exact bekend is hoe de poort eruit heeft gezien. De afmeting van de poort is een zo waarheidsgetrouw mogelijke aanname, op basis van archiefonderzoek, bouwhistorisch onderzoek en archeologisch onderzoek. Door het gebruik van hout is de poort direct herkenbaar als een eigentijdse, latere toevoeging. In 2022 vieren we 450 jaar vrijheid, doel is voor 2022 de historie van de locatie op een vernieuwende en inspirerende manier beleefbaar te maken. 

Hoe is er tot dit ontwerp gekomen?

In de zomer van 2018 is gestart met het ophalen van ideeën. Via een oproep in de krant en sociale media hebben diverse bewoners zich aangemeld. Daarnaast is er gesproken met o.a. omwonenden, geïnteresseerde Briellenaren, bestuurders, ontwerpers, vrijwilligersorganisaties, monumentencommissie, Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Vervolgens zijn er twee ontwerpbureaus uitgenodigd voor de presentatie van hun visie op de opgehaalde ideeën. Uit het brede scala aan participanten is een adviescommissie samengesteld. Deze adviescommissie heeft unaniem RO&AD architecten gekozen als ontwerpbureau op basis van hun eerder gemaakte eigentijdse ontwerpen. De architecten hebben in overleg met de participanten diverse schetsvoorstellen ontwikkeld en getoetst, resulterend in het gepresenteerde voorontwerp. Momenteel wordt er gewerkt aan de integratie van de beleving van het verhaal van 1 april 1572 in het ontwerp.  

Dit ontwerp past toch niet bij Brielle?

Het ontwerp en de grootte is gebaseerd op de afmetingen van de oorspronkelijke Noordpoort. Door het gebruik van hout is de poort direct herkenbaar als een eigentijdse, latere toevoeging. Het resultaat is een opvallend ontwerp, een ontwerp wat een reactie oproept. Ondanks het  uitgebreide participatieproces zal niet iedereen hier hetzelfde over denken. De een vindt het een iconisch ontwerp waarmee de historisch belangrijke locatie de verdiende aandacht krijgt, de ander vindt het lelijk en onnodig. 

Waarom is er gekozen voor deze locatie? Er zijn betere locaties in Brielle voor een dergelijk bouwwerk.

Gelet op de geschiedenis is dit de enige geschikte plek in Brielle. Op 1 april 1572 vielen de Watergeuzen op bastion IX via de Noordpoort de stad Brielle binnen. Deze voor de geschiedenis van Brielle én Nederland belangrijke locatie verdient meer aandacht en wordt daarom opnieuw ingericht. De locatie moet een levendige ontmoetingsplek worden voor bewoners en bezoekers. Een plek waar de historie op een verrassende manier beleefbaar wordt en kan laten zien wat er hier is gebeurd. In 2022 vieren we 450 jaar vrijheid, doel is voor 2022 de historie van de locatie op een vernieuwende en inspirerende manier beleefbaar te maken.

Waarom is de poort zo groot?

Het idee van het gekozen ontwerp is om de Noordpoort en de stadsmuren op een abstracte wijze te reconstrueren en de route waarlangs de Geuzen in 1572 de stad naderden te markeren. Het ontwerp en de grootte is gebaseerd op de afmetingen van de oorspronkelijke Noordpoort. Hier is uitgebreid onderzoek naar gedaan. Door het gebruik van hout is de poort direct herkenbaar als een eigentijdse, latere toevoeging. 

Waarom is er gekozen voor hout en niet voor steen?

In het ontwerp is om meerdere redenen niet gekozen voor steen. Een stenen poort zou namelijk suggereren dat de poort uit de Middeleeuwen dateert, wat geschiedvervalsing zou zijn. Het is niet exact bekend hoe de poort eruit heeft gezien en daarom zou een stenen poort te veel aannames voor de architectuur van de poort gedaan worden. Door de poort in hout uit te voeren, kan de reconstructie abstracter uitgevoerd worden. Daarnaast is de poort transparant, waardoor het huidige bastion met de kazemat zichtbaar blijft. Maar ook is de het van belang dat de nog aanwezige middeleeuwse fundering niet te veel belast wordt.  Hout is lichter dan steen en daardoor geschikter.

Is het niet veel mooier om alleen de fundering bloot te leggen zoals bij het Zusterhof?

Het is helaas onmogelijk om de volledige fundering van de Noordpoort voor altijd in het zicht te laten. Dit komt mede doordat de vesting een waterkering is. De wet- en regelgeving van het waterschap staat een dergelijk diepe ontgraving niet toe op een waterkering. Wel is in de planontwikkeling het maaiveld verlaagd tot het niveau van het maaiveld van 1572. Dit houdt in dat een deel van het resterende metselwerk uit 1572 deels weer in het zicht komt als het plan wordt uitgevoerd. Met behulp van de resultaten van het archeologisch onderzoek wordt de diepte van de opgraving bepaald.

Waarom zijn er gaten in de fundamenten geboord?

De boringen zijn nodig om de opbouw van het metselwerk in kaart te brengen, de diepte van het metselwerk te kunnen bepalen en de samenhang in het metselwerk
te onderzoeken. Met deze input kan de constructeur de fixatie van de houten poort op de fundering doorrekenen. Al de onderzoeken worden uitgevoerd in overleg met de architecten, constructeurs en consulenten RCE.

Is het bouwwerk veilig?

Zoals elk bouwwerk in Nederland, moet het bouwwerk voldoen aan het Bouwbesluit. De voor bezoekers toegankelijke plekken worden voorzien van een valbeveiliging. Het bouwwerk is niet ontworpen als speelobject en niet bedoeld om in te klimmen.  

Wordt het geen hangplek voor jongeren?

Het is een open bouwwerk, dus geen vanzelfsprekende, beschutte hangplek. Verder is er sprake van sociale controle.

Hoe wordt omgegaan met vandalisme, graffiti en brandstichting?

Het is mogelijk om het bouwwerk te behandelen tegen graffiti en brandstichting, hierover is nog geen besluit genomen. Verder is er sprake van sociale controle.

Wat kost het bouwwerk? Kan het geld niet beter elders besteed worden?

De gemeentelijke begroting is het resultaat van een afweging tussen een grote diversiteit aan belangen (sociale belangen, kwaliteit buitenruimte, sport, kunst en cultuur, etc.) De raad maakt deze afweging zorgvuldig. Brielle heeft er voor gekozen actief in te zetten op toerisme. De herinrichting past binnen dit kader, bezoekers vergroten de levendigheid in de binnenstad en dragen bij aan een gezond ondernemersklimaat.

  • Het bouwwerk is geraamd op € 400.000,00;
  • Voor ontwerpkosten, archeologisch onderzoek, conservering metselwerk, het maken van het amfitheater en de Geuzenlijn, is c.a. € 450.000,00 gereserveerd;
  • De opwaardering van de Dijkstraat is geraamd op € 150.000,00. 

Is er rekening gehouden met onderhoudskosten?

Het bouwwerk wordt gebouwd in een duurzame houtsoort (Accoya-hout), waardoor het houtwerk de komende decennia onderhoudsvrij is. Extra onderhoudskosten zijn o.a. het maaien van de taluds, het verwijderen van bladeren en het schoonhouden van de locatie. Deze kosten worden nog inzichtelijk gemaakt. 

Is er rekening gehouden met de toegankelijkheid voor mindervaliden?

Ja, er is rekening gehouden met de toegankelijkheid voor mindervaliden. Het plan is getoetst door de commissie toegankelijkheid. Het bastion en de eerste verdieping van het bouwwerk zijn toegankelijk voor mindervaliden. De bovenste laag niet. 

Is er voldoende ruimte voor het 1 april spel?

Er is uitgebreid overleg geweest met de 1 april vereniging en het plan is conform hun wensen aangepast. De ontwikkeling beperkt de ruimte voor het 1 april spel niet. 

Moet het 1 april spel nu aangepast worden?

Het is aan de 1 april vereniging hoe zij het 1 april spel vormgeven. Voorlopig (zeker tot en met het jaar 2022) is het uitgangspunt het eindspel op bastion IX te spelen. De vereniging denkt na over een toekomstige afstemming van het spel op de heringerichte locatie. 

Hoe weten mensen wat er in 1572 is gebeurd als ze op deze locatie zijn?

Er wordt momenteel door bureau Kinkorn in samenspraak met RO&AD Architecten gewerkt aan een ontwerp voor de beleving. Ook wordt er gewerkt aan de Geuzen- en Martelarenroute die op deze locatie start.

De locatie is moeilijk vindbaar en bereikbaar, waar moet er geparkeerd worden?

Om de locatie vindbaar en bereikbaar te maken, is aansluiting gezocht met diverse projecten uit de binnenstad- en havenvisie. Het doel van de plannen zijn als volgt:

  • Bezoekers laten parkeren buiten de binnenstad;
  • Het fiets- en voetveer vanaf het Brielse meer in de binnenstad laten aanmeren (kop Maarland ZZ, in het verlengde van ’t Werfje);
  • De wandelroutes op de vesting opwaarderen en aanpassen; 
  • Bastion IX sluit aan op de geplande Geuzen- en Martelarenroute. Via deze route is er ook verbinding met het museum;
  • De Dijkstraat wordt opgewaardeerd.

Worden er bomen gekapt?

Er worden in principe geen bomen gekapt, tenzij deze op de exacte locatie van het bouwwerk staan.

Nieuwsberichten

Onderzoeken bastion IX deze maand afgerond - januari 2021

Om de technische uitwerking van het voorgenomen plan op bastion IX in kaart te brengen zijn er eind 2020 twee van de drie onderzoeken gedaan. Het derde en laatste onderzoek is Fugro gestart op vrijdag 8 januari 2021 en in de week van 11 januari afgerond. 

Met dit laatste onderzoek is de draagkracht van de omringende grond rondom het 1 aprilmonument bepaald. Het zogeheten sonderingsonderzoek is gedaan door met een groot apparaat een kegelvormige punt in de bodem te duwen. Met de resultaten van de onderzoeken is er een goed beeld van de archeologische en bouwhistorische waarde van de Noordpoort fundering en de stadsmuren. Dit is nodig om de technische uitwerking van het voorgenomen plan voor bastion IX te kunnen voltooien. Op deze webpagina worden de rapportages van de onderzoeken geplaatst zodra deze gereed zijn.

Onderzoeken funderingsresten Noordpoort en stadsmuren - november 2020

In november en december 2020 en januari 2021 vinden diverse onderzoeken plaats op bastion IX. Al de onderzoeken worden uitgevoerd in overleg met de architecten, constructeurs en consulenten RCE. Op maandag 16 november 2020 is gestart met een archeologisch proefsleuvenonderzoek. ADC ArcheoProjecten heeft een deel van de fundering van de Noordpoort en de stadsmuren hiervoor blootgelegd. In onderstaande video vertelt archeoloog Willem Jezeer meer over het onderzoek. Ook zijn er boormonsters van het metselwerk genomen. Deze worden nader onderzocht, zodat er meer over de samenhang gezegd kan worden. In de tweede week van januari wordt er onderzoek gedaan naar de draagkracht van de grond. Dit onderzoek zou in december plaatsvinden, maar is uitgesteld. De resultaten van het onderzoek worden gebruikt in de verdere planuitwerking van bastion IX.