Toekomst voor vrijwillige brandweer?

week 31 - 2019

Voor brandweervrijwilligers bestaat er een bijzondere koninklijke onderscheiding na meer dan 20 jaar trouwe dienst. Over een half jaar ontvangen diverse vrijwillige brandweermannen en -vrouwen deze speciale koninklijke onderscheiding. Vele honderden aanvragen worden thans voorbereid in gemeenten. Dit jaar is er een enorme aanvraaggolf, ook in de gemeente Brielle. De reden: de Kanselarij der Nederlandse Orden heeft besloten dat vanaf volgend jaar die onderscheiding niet meer automatisch wordt toegekend. 

Als burgemeester heb ik dat besluit met ontsteltenis ontvangen. Want een vrijwillige brandweerman of -vrouw levert immers zonder twijfel een enorme maatschappelijke bijdrage. Door de permanente paraatheid, jarenlange training en opleiding - gelijk aan beroepsbrandweerlieden - en de verplichte fitheidstesten en oefeningen is een brandweervrijwilliger een super vrijwilliger. Die bovendien bovenmatig mentaal belast wordt, vanwege de grote persoonlijke risico’s en confrontatie met traumatische gebeurtenissen. Hartstilstanden, slachtoffers van brand, zelfdoding en verkeersongelukken, je komt het als brandweervrijwilliger allemaal wel één of meer keren tegen. En deze kanjers van vrijwilligers komen dus na 20 (!) jaar trouwe dienst niet meer automatisch in aanmerking voor die speciale koninklijke onderscheiding!

Ik vind het een onverkwikkelijke ontwikkeling en ook onverstandig, omdat het al steeds moeilijker wordt om voldoende vrijwilligers voor de brandweer te vinden. Twee derde van de brandweermensen in Nederland bestaat momenteel uit vrijwilligers. Slechts een derde is beroeps. De korpsen van Brielle en Zwartewaal bestaan geheel uit vrijwilligers. Of die situatie zo zal blijven is de vraag. Dat komt door het veranderde arbeidspatroon. Steeds meer mensen werken buiten hun eigen woonplaats en zijn op werkdagen overdag minder beschikbaar. Voor de Veiligheidsregio’s is het steeds moeilijker om op die momenten altijd voldoende bemande voertuigen de weg op te sturen. Dat speelt vooral in kleine plaatsen op het platteland. Steeds vaker moet dit opgelost worden door het stationeren van beroepsbrandweerlieden overdag op werkdagen, zoals in Goeree Overflakkee al gebeurt. De veiligheid is daarmee gegarandeerd, maar het betekent wel een stijging van de kosten.  

Bedreigend voor de vrijwillige brandweer is ook de Wet Normering Rechtspositie Ambtenaren die per 1 januari 2020 ingaat. Door Europese richtlijnen wordt die wet mogelijk ook van toepassing op vrijwillige brandweerlieden. Wel wordt nog gezocht naar uitzonderingsgronden. Als er niet aan te ontkomen valt, zullen ook voor brandweervrijwilligers sociale lasten en pensioen moeten worden betaald. De vrijwilligersvergoeding wordt dan belastbaar loon. Vrijwillige brandweerlieden krijgen dan mogelijk een 0 uren oproepcontract. Voor gemeenten wordt het veel duurder. Maar erger is nog dat het eeuwenoude fenomeen van de vrijwillige brandweer ten einde komt. En daarmee het systeem dat mensen uit de eigen gemeenschap vrijwillig bereid zijn om die gemeenschap tegen branden en andere nare situaties te beschermen. Ik moet er niet aan denken!