Levendige democratie

 week 24 - 2015

“Het is saai en maar beperkt relevant”. “De opkomst bij verkiezingen is erg laag”. “Bestuurders en burgers spreken elkaars taal niet”. “Burgers hebben weinig invloed op de besluiten van de gemeenteraad”. “Er is veel onderling gekissebis tussen partijen”. “Het persoonlijke – of partijbelang en het algemeen belang lopen door elkaar”. “Bestuurders vormen een elite, waar je geen toegang toe hebt”. “Politieke partijen belemmeren het functioneren van de lokale democratie”.

Bovenstaande citaten konden vorige week worden gehoord op het jaarlijkse VNG-congres dat voor een belangrijk deel was gewijd aan de lokale democratie. Je zou verwachten dat deze opmerkingen vooral door burgers werden gemaakt, maar dat was niet het geval. Ze werden juist gemaakt door raadsleden, wethouders en burgemeesters, kortom door bestuurders die actief zijn in het lokale bestuur. Een beetje merkwaardig is dat wel, deze niet bepaald vleiende zelfdiagnose.
Toch kan ik mij deze waarnemingen van binnenuit wel voorstellen, al vind ik Brielle bepaald niet slecht scoren als het gaat om de betrokkenheid van politiek en burgers.

Deels komen de opmerkingen voort uit teleurstelling over de toch niet volledig geslaagde dualisering die in 2002 is ingevoerd. Zeg maar de scheiding tussen het College van B&W als dagelijkse bestuur en de Gemeenteraad als bepaler van de beleidskaders en controleur van het College. Een belangrijke nevenambitie van die dualisering was de lokale politiek levendiger te maken en de inwoners weer veel meer te betrekken. Uit bovenstaande uitlatingen blijkt al dat die ambitie nou niet bepaald is geslaagd.

Het is dus zaak nieuwe wegen te bewandelen om de politiek toch weer wat dichterbij de mensen te maken. En ook het vertrouwen van burgers in hun lokale bestuurders weer wat te laten groeien. Op het VNG congres kwamen verschillende manieren aan de orde. Referenda organiseren over belangrijke onderwerpen die spelen, veel vaker de opinies van inwoners peilen via de sociale media en andere manieren van communiceren en verantwoording afleggen. Burgers échte invloed geven in plaats van schijninvloed.

Het meest radicale idee voor vernieuwing van de lokale politiek kwam uit Vlaanderen. De Belgische publicist David van Reybrouck schreef vorig jaar een boekje “Tegen Verkiezingen”, waarin hij stelt dat een door loting gekozen willekeurige groep van 1000 burgers geen slechtere beslissingen neemt dan gekozen volksvertegenwoordigers die in het representatieve democratie systeem van de meeste westerse samenlevingen participeren. Hij pleit er dus voor om alle belangrijke beslissingen aan zo’n door loting samengestelde groep voor te leggen.

Ik zei al dat we in Brielle niet zo heel erg te klagen hebben over te grote afstanden tussen politiek en burgers. Dat heeft natuurlijk iets met de betrekkelijke omvang van de gemeente te maken, en misschien ook wel met de behoorlijk laagdrempelige wijze waarop raadsleden en wethouders benaderbaar zijn. Lokale politiek blijft immers ook mensenwerk en mensen kunnen dus wel degelijk een verschil maken.

Dat is echter geen reden om tevreden achterover te leunen. Ook in Brielle moet de opkomst bij lokale verkiezingen weer omhoog. En ook de participatie van inwoners bij de besluiten die in het oude Raadhuis van Brielle worden genomen kan altijd nog beter. Tijdens de VNG congres heb ik enkele keren gedacht aan het succesvolle Burgerpanel in Brielle. Drie keer per jaar worden ca. 865 mensen per email benaderd om hun mening te vragen over allerlei onderwerpen. De respons is altijd buitengewoon hoog. Meestal gaat het wel om thema’s die niet direct onderhevig zijn aan besluiten in de gemeenteraad, waardoor de meningsvorming hooguit indirect bijdraagt tot de uiteindelijke keuzes van de raad of bij de beleidsontwikkeling betrokken wordt.

De vraag is of we het in de toekomst ook aan zouden durven om alle belangrijke besluiten die de gemeenteraad moet nemen, eerst aan het Burgerpanel voor te leggen, voordat erover besloten wordt. Want dan wordt het natuurlijk echt spannend wat burgers van iets vinden. Op 12 september willen we in Brielle de Dag van de Democratie organiseren. Bij die gelegenheid willen we graag van burgers horen hoe zij zelf meer betrokken wensen te worden bij de lokale politiek. Noteert u die datum vast in uw agenda?