Kerk en gemeenschap

week 4 - 2015

Op zaterdag 24 januari wordt met een inloopbijeenkomst afscheid genomen van het kerkje van Vierpolders. Het kerkje blijft bestaan, maar als gebedshuis van en voor de protestantse kerkgemeenschap houdt het op. De reden is dat de kerkgemeenschap onderhoud en beheer niet langer kan dragen. En dat heeft natuurlijk veel, zo niet alles, te maken met de terugloop en de vergrijzing van het aantal actieve kerkgangers.

Het sluiten van de kerk als gebedshuis is daarom ook niet iets uitzonderlijks, maar staat symbool voor de brede ontkerkelijking van Nederland vanaf de jaren zestig van de vorige eeuw.

Uit een recente publicatie van het CBS over de religieuze beleving in Nederland bleek, dat de gemeente Brielle tot de meest seculiere (niet aan religie gebonden) gemeentes van Zuid West Nederland behoort. Anders dan wel eens wordt gedacht en ook anders dan de gemeenten om ons heen, vallen de gemeenten op Voorne (Putten) in de hoogste categorie van meer dan 60 % inwoners die zichzelf als onkerkelijk beschouwen. Brielle spant van die gemeenten overigens de kroon.

Hoewel ik mijzelf ook niet meer als religieus beschouw, ben ik zeker niet gelukkig met bovenstaande ontwikkelingen. Met de teloorgang van de kerken dreigt namelijk ook iets van vanouds vertrouwde waarden en normen in onze samenleving te verdwijnen. Ik doel dan vooral op waarden als gemeenschapszin, bescherming van de zwakken, naastenliefde en rechtvaardigheid. En hoewel de kerken zeker niet het alleenrecht hebben op die waarden, hebben de kerken daarmee wel voor  belangrijke ankerpunten voor de inrichting van onze zorgzame samenleving en onze sociale wetgeving gezorgd. Niet voor niets zijn vele zorgaanbieders, ziekenhuizen, woningbouwcorporaties  en vrijwilligersorganisaties ooit vanuit kerkelijke initiatieven tot stand gekomen. En niet voor niets spelen de kerken nu ook nog altijd een belangrijke sociale rol bij de ondersteuning van ouderen, de opvang van asielzoekers of ondersteuning van de voedselbank, om maar een paar willekeurige voorbeelden uit vele te noemen.

De kerk is – soms eeuwenlang - letterlijk het middelpunt geweest van de gemeenschap. Het middelpunt van dorpen en stadswijken. Vanuit die rol zijn heel wat mooie maatschappelijke initiatieven tot stand gebracht. En zijn door de kerk vele vrijwilligers gemobiliseerd voor het uitvoeren van maatschappelijk zeer waardevolle projecten.

De kerk betekent in historisch en cultureel opzicht daarom meer dan het kader waarbinnen je samen met anderen aan geloofsbeleving doet. Dat geldt zeker voor de kleine maar sfeervolle en mooie dorpskerk in Vierpolders.

Ik hoop daarom dat met het onttrekken van het kerkje van Vierpolders aan de eredienst, niet ook de daarbij bijna vanzelfsprekend horende gemeenschapszin zal verdwijnen. Na een aantal decennia van toenemende individualisering en het ontstaan van nieuwe maatschappelijke scheidslijnen (hoogopgeleid-laagopgeleid, arm-rijk, oud-jong) is er volgens mij behoefte aan nieuwe zingeving. En naar antwoorden op vragen zoals wat gemeenschapsgevoel en het collectieve belang nog als cultuurdragers betekenen.

Ik ben er overigens van overtuigd dat in Vierpolders de gemeenschapszin niet snel verloren gaat. Daarvoor is het te sterk in de dorpsgenen verankerd. Het is daarom goed even stil te staan bij wat het kerkje gedurende een hele lange periode voor de inwoners van Vierpolders heeft betekend. In religieuze zin, maar zeker ook in maatschappelijk opzicht. Zonder kerk zou de dorpssamenleving in Vierpolders er nu anders uit hebben gezien. 

Het zou fijn zijn als zoveel mogelijk mensen de inloopbijeenkomst zaterdagmiddag nog even bezoeken.