Burgemeestersroman

week 48 - 2016

Voor het eerst sinds bijna 3 maanden had ik een weekend zonder representatieve verplichtingen. En dus tijd voor mijn gezin en ook voor mijzelf. Ik heb onder andere de nieuwste roman van Herman Koch ‘De greppel’ gelezen. Ik had het eerst als sinterklaas cadeau gevraagd, maar kon de verleiding niet weerstaan om er al vast in te beginnen. Een vorm van beroepsdeformatie misschien. Het boek gaat namelijk over de burgemeester van Amsterdam, al bijna twee termijnen in functie, die steeds ongelukkiger wordt over de ontwikkelingen om hem heen. Hij denkt dat zijn vrouw een verhouding met een wethouder heeft, de wethouder die hij ook nog eens het meest onsympathiek vindt. De gemeentesecretaris blijkt een kleptomaan te zijn en wordt ontslagen. Zijn hoogbejaarde ouders kondigen aan dat ze binnenkort samen uit het leven willen stappen. Zijn beste vriend vertelt hem dat hij kanker heeft en terminaal is. De kat van de dochter is spoorloos verdwenen en het College wil Amsterdam vol zetten met windmolens, wat hij afschuwelijk vindt. En dan komt er ook nog een journaliste die hem een foto toont uit zijn studententijd waarop hij bij een demonstratie een agent met een baksteen slaat en ernstig verwondt. Herman Koch heeft een rijke fantasie en geloof me, er zijn burgemeesters die minder problemen aan hun hoofd hebben.

Het is een prachtig boek, dat je ondanks de ruim 300 pagina’s snel uit wilt lezen, en echte ‘page turner’ zo gezegd. De schrijver weet een genadeloos portret te schetsen van een burgemeester die steeds onzekerder en achterdochtiger wordt en een steeds grotere weerzin tegen het uitoefenen van zijn ambt krijgt. Hij raakt iedere greep op het leven kwijt, zodat je bijna medelijden met hem krijgt.

Koch stelt in zijn boek het absurde in de politiek soms treffend en genadeloos aan de kaak. Met veel overdrijving, maar ook met veel humor. Wat denkt u van dit fragment: “In de Nederlandse democratie is het zo geregeld dat de burgemeester geen stemrecht heeft. Vraag mij niet waarom. Het is een even groot raadsel als hoe iemand het in dit land tot burgemeester brengt. Via verkiezingen, zou je denken. In negenennegentig procent van de democratieën komt de benoeming van een burgemeester via vrije en open verkiezingen tot stand. Echter niet in Nederland. In feite is de benoeming van een burgemeester hier net zo ondoorzichtig als in Noord-Korea, Cuba of Zuid-Ossetië. Nee, ik zeg het verkeerd, niet net zo ondoorzichtig, vele malen ondoorzichtiger. In Noord-Korea wordt de enige kandidaat met negenennegentig procent van de stemmen gekozen, dat is in elk geval al een stuk doorzichtiger dan hoe het er bij ons aan toegaat.”

Nog een voorbeeld: “Overal waar je mensen inspraak geeft, waar ze mogen stemmen, krijg je er lelijkheid voor terug. Niet alleen lelijke gebouwen, maar ook lelijke, nietszeggende politici. (…) Denk alleen maar eens aan onze minister-presidenten van de afgelopen zeventig jaar. Een optelsom van nietszeggendheid. De meerderheid kiest altijd voor het lelijkste behang”.

Enfin, het boek is het lezen zeker waard. Hoe het met de burgemeester afloopt, kan ik natuurlijk niet verklappen.  Een konijnenhok speelt een cruciale rol, meer wil en kan ik er niet over zeggen. Koop het boek bij de boekhandel of leen het bij onze onovertroffen openbare bibliotheek.